Zonnepanelenplicht 2026: waarom veilige toegang op hoogte bij PV-montage nu doorslaggevend is

De Duitse zonnepanelenplicht 2026 wordt uitgebreid naar bestaande gebouwen en brengt een golf aan dakmontages met zich mee. Wie fotovoltaïsche installaties professioneel en volgens de regels installeert, kan niet om een cruciale vraag heen: welke techniek voor toegang op hoogte is de juiste, en wat schrijft de wetgever voor?

Vanaf 2026 geldt in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen en in andere Duitse deelstaten: wie zijn dak volledig opnieuw bedekt, moet tegelijkertijd een fotovoltaïsche installatie plaatsen. Minimale omvang in Noordrijn-Westfalen: 30 procent van het geschikte dakoppervlak, bij een- en tweegezinswoningen volstaat vanaf 3 kWp. Wat tot nu toe vooral nieuwbouw betrof, geldt nu ook voor de bestaande bouw.

Het resultaat: zonnepaneleninstallateurs, dakdekkers en vakbedrijven zien hun orderportefeuille sterk groeien. Daarmee groeit ook de behoefte aan professionele techniek voor toegang op hoogte, want elke dakmontage begint met een centrale veiligheidsvraag: hoe kom ik veilig op het dak?

De montage van zonnepanelen op hellende daken behoort tot de meest ongevalsgevoelige werkzaamheden in de bouw en het installatievak. Vallen is het grootste risico en tegelijk het vaakst onderschatte. Voor werken op hoogte volgens het Arbobesluit gelden daarom duidelijke eisen:

• Collectieve bescherming gaat voor individuele bescherming (PBM tegen vallen)

• Ladders zijn bij de montage slechts beperkt toegestaan, volgens de geldende Nederlandse Arbo-regels, bijvoorbeeld als toegang en uitsluitend voor kortdurende werkzaamheden

• Een risicobeoordeling hoort vooraf, voordat met het werk wordt begonnen

• Tijdelijke randbeveiligingssystemen volgens NEN-EN 13374 (klassen A, B, C) gelden als erkende beschermingsmaatregel

In 2024 publiceerde de Duitse BG BAU een eigen leidraad over steigerbouw bij de installatie van PV-installaties: een duidelijk signaal dat de branche professionele toegangsoplossingen niet langer mag negeren.

Geen bouwplaats is hetzelfde. De keuze voor de juiste toegangstechniek hangt af van daktype, ondergrond, projectomvang en tijdsdruk.

Steiger: de klassieker voor hellende daken

Voor hellende daken vanaf ca. 20° helling is de steiger de veiligste en meest voorgeschreven oplossing. Hij biedt een stabiele werkplek over de volledige lengte van het dak, maakt het veilig neerleggen van panelen en gereedschap mogelijk en beschermt tegelijk de zone eronder. Flexibel aanpasbare systemen maken vandaag ook een snelle opbouw bij complexe dakvormen mogelijk.

Voordelen: maximale veiligheid, grote werkruimte, materiaalopslag mogelijk, geschikt voor alle dakformaten.
Nadelen: opbouwtijd 2–8 uur, huurkosten ca. 10–20 € per m², ruimtebeslag op het terrein.

Hoogwerkers: flexibel en snel

Voor platte daken, lage gebouwen of afzonderlijke plekken is de hoogwerker vaak het efficiëntere alternatief. Elektrische knikarmhoogwerkers maken lokaal emissievrij werken direct aan het dak mogelijk, zonder omslachtige steigeropbouw. Vooral bij onderhoud, reiniging of de montage van afzonderlijke panelen zijn autohoogwerkers en aanhanghoogwerkers tijdbesparende oplossingen.

Voordelen: geen opbouw, direct inzetbaar, flexibel te positioneren, ideaal voor afzonderlijke plekken.
Nadelen: beperkte reikwijdte afhankelijk van het model, huurkosten hoger dan een steiger, draagkrachtige ondergrond nodig.

Rupshoogwerkers voor moeilijk terrein

Als de ondergrond oneffen is of het voertuig het gebouw niet direct kan bereiken, worden rupshoogwerkers ingezet. Ze bieden maximale terreinvaardigheid bij een lage bodemdruk, ideaal voor bestaande panden met beperkte toegangswegen.

Voordelen: terreinvaardig, lage bodemdruk, geen verharde ondergrond nodig.
Nadelen: hogere huurkosten, langzamer in verplaatsing dan hoogwerkers op wielen.

PBM tegen vallen: wanneer zijn ze toegestaan?

Persoonlijke beschermingsmiddelen tegen vallen (harnas en ankerpunt) zijn geen vervanging voor collectieve bescherming, maar kunnen in gegronde uitzonderingsgevallen aanvullend worden ingezet, bijvoorbeeld als een steiger door de dakvorm technisch niet realiseerbaar is. In zulke gevallen moeten geschikte ankerpunten aan het gebouw aanwezig zijn of worden aangebracht.

Voor installateurs die regelmatig PV-installaties monteren, rijst de vraag: steiger huren of kopen?

Huren loont voor bedrijven met wisselende projecten en verschillende dakformaten. De kosten zijn voorspelbaar, opslag en onderhoud vervallen. Huurprijzen beginnen vanaf ca. 10 € per m² steigeroppervlak.

Kopen loont voor bedrijven met een groot ordervolume en vergelijkbare projecten. Een eigen steigersysteem verdient zich terug na ca. 15–20 inzetten. Daar staan kosten tegenover voor opslag, transport en regelmatige keuringen volgens de geldende Nederlandse Arbo-regels.

De belangrijkste regelgeving:

• Arbobesluit, werken op hoogte: ook bij de montage van zonne- en PV-installaties op daken

• Arbobesluit, hoofdstuk 7 (arbeidsmiddelen): steigers en hoogwerkers als arbeidsmiddel bij de installatie van PV-installaties

• NEN-EN 13374: tijdelijke randbeveiligingssystemen, klassen A tot C

• Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet): zorgplicht van de werkgever, ook bij steigerbouw

Kernpunten: de toegang tot het dak moet veilig zijn ingericht, bij voorkeur via het gebouw (trappenhuis, dakluik). Waar dat niet mogelijk is, zijn traptorens, liften of trapopgangen in de steiger de aangewezen oplossing. De risicobeoordeling legt de gekozen oplossing vast en is bij een geschil doorslaggevend.

Oplossing	Huurkosten (ca.)	Opbouwtijd	Geschikt voor
Gevelsteiger	10–20 € / m²	2–8 uur	Hellend dak, grote installaties
Aanhanghoogwerker	100–250 € / dag	direct	Plat dak, afzonderlijke plekken
Autohoogwerker	250–600 € / dag	15 min.	Snelle korte inzetten
Rupshoogwerker	300–700 € / dag	15 min.	Moeilijk terrein

De totale kosten van de toegangstechniek bedragen doorgaans 5–15 % van de installatiekosten van een PV-installatie: een overzichtelijke investering in veiligheid en efficiëntie.

De zonnepanelenplicht 2026 is geen bureaucratisch detail: ze verandert het ordervolume in de bouw merkbaar. Wie als installateur of dakdekker concurrerend wil blijven, heeft betrouwbare toegangsoplossingen nodig: veilig, efficiënt en volgens de regels.

Of het nu gaat om een steiger, hoogwerker of rupshoogwerker: de juiste techniek voor toegang op hoogte is geen kostenpost, maar een concurrentievoordeel.

Laat u nu adviseren: onze experts helpen u de passende toegangsoplossing voor uw volgende PV-bouwplaats te vinden.

Is een steiger verplicht bij de montage van zonnepanelen?
Niet wettelijk voorgeschreven als enige oplossing, maar wel de veiligste optie voor hellende daken. Het Arbobesluit vraagt om een risicobeoordeling en geschikte collectieve bescherming; in de praktijk leidt dat op hellende daken bijna altijd tot een steiger.

Wat kost een steiger voor een PV-installatie?
De huurkosten liggen rond 10–20 € per m² steigeroppervlak, exclusief op- en afbouw. Voor een gemiddelde eengezinswoning komen de totale kosten uit op 500–2.000 €, afhankelijk van dakgrootte en huurduur.

Kun je een zonne-installatie zonder steiger installeren?
Ja, als geschikte alternatieven worden ingezet: hoogwerker, lijnbeveiligingssysteem of rupshoogwerker. Voorwaarde is altijd een vastgelegde risicobeoordeling.

Wat is er anders bij platte daken?
Op platte daken is het valgevaar minder groot, maar randbeveiliging aan de dakrand blijft noodzakelijk. Hoogwerkers en schaarhoogwerkers zijn hier de voorkeursoplossing voor toegang; een steiger is niet nodig.

Wie is verantwoordelijk voor een veilige toegang op de bouwplaats?
Het uitvoerende bedrijf is verantwoordelijk voor de risicobeoordeling en de uitvoering van geschikte beschermingsmaatregelen. Bij uitbesteding ligt de coördinatie bij de opdrachtgever, volgens de geldende Nederlandse Arbo-regels.

Wat geldt vanaf 2026 bij de Duitse zonnepanelenplicht?
In Noordrijn-Westfalen en andere Duitse deelstaten moeten bestaande gebouwen vanaf 2026 bij een volledige dakvernieuwing een PV-installatie krijgen op minimaal 30 % van het geschikte dakoppervlak. Uitzonderingen gelden bij technische of economische onredelijkheid.

Welke kwalificaties hebben hoogtewerkers nodig bij PV-montage?
Voor het gebruik van PBM: een opleiding volgens de geldende Nederlandse Arbo-regels. Voor hoogwerkers: de vereiste deskundigheid van de bediener. Industriële klimmers hebben FISAT Level 1 of IRATA Level 1 als minimale kwalificatie nodig.